Objaśnienia i przypisy

Wszyscy, którzy napotkali ciekawe problemy związane z matematyką pewnie zastanawiali się czy są one nowe, trudne i czy został użyty właściwy język do ich opisu. Warto więc czasami pochylić się nad starszymi tekstami, pisanymi w czasie, gdy formalizował się język matematyki i jej pojęcia.

W przedostatnim odcinki cyklu piszę o pożytkach zaglądania między lustra, wspominam nie tylko ważne dla mnie książki, ale i wielką przygodę z samodzielnym generowaniem ornamentów.

Czym jest dźwięk? Fizyk powie o fali dźwiękowej. Dzięki drganiom cząsteczek powietrza (lub innego ośrodka „przenoszącego” drgania, np. wody) znajdujących się na drodze pomiędzy źródłem dźwięku a odbiorcą – energia ruchu „przesuniętych” cząsteczek powietrza przenosi się na przylegające do nich cząsteczki itd. Drgania bębenków usznych są następnie przetwarzane na sygnały nerwowe.

W trzeciej części cyklu ,,Wiele ciekawego o liczbach Fibonacciego" wędrujemy z Pizy, w której w 1202 roku o przedmiotowych liczbach pisał Fibonacci, do Gizy, gdzie w wymiarach Wielkiej Piramidy dostrzega się obecność złotej liczby, Φ, a więc tej wielkości, którą -- tak jej nie nazywając -- półtora wieku wcześniej rozważał Euklides. Po drodze zaglądamy m.in. do Pragi, gdzie odwiedzamy Johannesa Keplera i do Glasgow, składając wizytę Robertowi Simsonowi.

W części pierwszej naszego cyklu „Wiele ciekawego o liczbach Fibonacciego” odwiedziliśmy Indie (tam przedmiotowe liczby pojawiły się po raz pierwszy), w niniejszej dostrzegliśmy liczby Fibonacciego w drzewach i w fortepianie (dziwacznym, bo kto potrafiłby na nim grać?), wraz z tymi liczbami odwiedziliśmy (wędrując choćby palcem po mapie) Bagdad i Fez, algierską Budiję, Paryż oraz, oczywiście, Pizę.

Terminologia każdej dziedziny wiedzy zmienia się ż czasem może nawet bardziej niż literacki język ojczysty tych, którzy tę dziedzinę uprawiają. Zmiany te powstają bowiem często pod wpływem bodźca zewnętrznego, jakim bywa przodujący badacz zagraniczny. Taki przypadek zachodzi zwłaszcza w naukach matematycznych.

Do grubości muru nie dodaje się grubości nitki pajęczej.
von H. Westermann

Liczby doskonałe, podobnie jak doskonali ludzie, są bardzo rzadkie. (Kartezjusz)
Znane liczby doskonałe mają postać 2^{p – 1} · (2^p – 1), gdzie p i 2p – 1 to liczby pierwsze. A co z doskonałością nieparzystą? Niestety, mimo zawziętego szperania w liczbowym cieście, nie udało się dotąd wytropić żadnego „rodzynka”.

Zaczniemy od opisu eksperymentu matematycznego,
które polega na rzucaniu ziarenek śrutu na przyrząd zwany deską Galtona.

W 1996 roku w 19 numerze czasopisma NiM (Nauczyciele i Matematyka, kwartalnik Stowarzyszenia Nauczycieli Matematyki) Marek Legutko opublikował krótki tekst Artystyczne ułamki okresowe. Chodziło tam o wykorzystanie komputerowych arkuszy kalkulacyjnych do zautomatyzowania procesu znajdowania cyfr rozwinięcia dziesiętnego ułamków i ich prezentacji graficznej. Takie „rysowanie ułamków” może być wciągające.